Theo học thuyết Âm Dương, mọi vật đều tồn tại song song 2 thuộc tính: âm-dương. Ban ngày là dương, ban đêm là âm; Phia sau, bên trong là âm, Phía trước, bên ngoài là dương; ấm là dương, lạnh là âm v.vTrong cơ thể con người có 5 tạng: Tâm( tim), Can ( gan) Tỳ ( Lá lách) Phế ( Phổi) Thận , hầu hết mỗi tạng đều có cả 2 mặt âm dương: Tỳ âm, tỳ dương; thận âm, thận dương...Một trong các thuộc tính của âm dương là đối lập. Đối lập về nhiệt độ( Nóng-lạnh), về màu sắc( Trắng-đen), về ánh sáng( Tối-sáng)...Mọi vật tồn tại và phát triển trên cơ sở cân bằng giữa 2 mặt âm dương.Nếu một trong 2 mặt đó suy yếu, âm dương mất cân bằng thì sẽ có bệnh:

 - Nếu phần dương thịnh thì phát sốt, phần âm thịnh thì run lạnh. Nếu tỳ dương dư, tỳ âm thịnh thì đi lỏng, đầy bụng sôi bụng, phụ nữ hay bị rong kinh. Ngược lại nếu tỳ âm suy, tỳ dương thịnh thì gây táo bón...

 - Nếu thận Dương suy, âm thịnh thì chịu lạnh kém, dễ cảm lạnh, đi ngoài lỏng vào chừng sáng, phụ nữ có người kinh nguyệt chậm, hoặc tắt kinh, thờ tình dục, nam giới chức năng sinh lý không bình thường...

  Trên thực tế, có người không chỉ 1 tạng mà cùng lúc 2 hoặc 3 tạng mất cân bằng âm dương, không chỉ có tỳ dương mà cả thận dương đều suy yếu...

   Việc điều hoà âm dương là làm cân bằng giữa 2 mặt của mỗi bộ phận, mỗi sự vật. Trong cuộc sống hàng ngày,việc ăn và mặc là 2 vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến vịêc cân bằng âm dương.

 Trước khi ăn cần phải biết thể tạng của mình thuộc âm hư hay dương hư, đồng thời phải hiểu được các món ăn đó thuộc Dương hay âm.

 Những hoa quả, thức ăn có màu đỏ, vàng thuộc dương, màu đen, màu lạnh thuộc âm. Về tính vị: Mặn, cay thuộc dương; chua, nhạt thuộc âm. Mỗi thức ăn cũng như mỗi vị thuốc lại có tác dụng trực tiếp đến 1 tạng:  Màu cay vào phế ( ăn cay quá thường phát ho, chảy nước mắt), ngọt, màu vàng vào tỳ, vị ( Khi dùng thuốc bổ tỳ, đông y thường tẩm vị Bạch truật với Hoàng thổ để sao); chua thuộc gan,; mặn thuộc thận ( Người bị thận thì Tây y khuyên ( nặng thì cấm hẳn)ăn mặn; đắng vào tim.

  Chính vì vậy, chọn thức ăn, thức uống cho phù hợp với thể tạng của mỗi người là điều rất cần thiết. Trong thực tế, cùng 1 món ăn, thức uống nhưng có người dùng thì tốt, không việc gì, có người lại bị phản ứng, có tác hại .

 ; người nào hay bị táo bón, thuộc tạng nhiệt thì không ăn ( hoặc giảm ) các lọai thức ăn, thức uống thuộc Dương như cay, nóng ( ớt, hột tiêu, rượi )và các loại màu đỏ, các loại nhiều chất chát ( Củ chuối,hoa chuối,ổi, hồng xiêm còn xanh ... Ngược lại người thuộc tạng Hàn, hay sôi bụng, đau bụng . đi ngoài lỏng phân, Người bị đại tràng ( đau bụng quặn, khó đi, khi đi phải mót rặn, phân có chất nhày) thì nên ăn các loại thức ăn và hoa quả thuộc dương: Có màu đỏ, màu hồng, cay ấm như gừng, riềng, sả, thị chó..không nên ăn các thức ăn có màu tối, các loại ở ao bùn như hến, dắt,các loại chua, lạnh,các món nhiều mỡ...và luôn luôn giữ ấm cho cơ thể...

  Trong các món ăn truyền thống, ông cha ta cũng đã biết cách điều hoà âm dương bằng cách dùng thêm những gia vị để hạn chế bớt sự vượng quá của phần âm hoặc dương trong món ăn. Ví dụ Lươn, ếch, ốc... là loại tanh lạnh , thuộc âm hàn nên khi nấu ta thường thêm lá lốt, xương sông, hành, ớt, gừng...là những thứ cay ấm để điều hoà.Trứng vịt lộn thuộc loại nê trệ nên thường ăn với rau răm, chấm muối gừng, ớt..V.V...

  Uống thuốc Đông y ( Thuốc Nam hoặc thuốc Bắc) thực chất là điều hoà âm dương. Trong mỗi bài thuốc đều  chú trọng đến tính năng, tác dụng của từng vị thuốc, sự phối hợp của các vị thuốc trong bài để tập trung bổ vào phần âm hoặc Dương đang suy yếu của 1 tạng nào đấy để lấy lại cân bằng âm dương. Khi âm dương của tạng đó cân bằng là khỏi bệnh.

   Mỗi thức ăn cũng là một vị thuốc. Nếu việc ăn uống hàng ngày ta biết chọn các thức ăn, uống cho phù hợp với bản thân thì chắc chắn sức khoẻ được duy trì, được cải thiện tốt.

                                                                                            Mai Quy